ÇİN FENERİYLE ŞİVLİLİK

 

ÇİN FENERİYLE ŞİVLİLİK
 
Bu yıl farklı bir coşku vardı…
 
Şehrin birçok noktasında, Konya’ya özgü bir gelenek olan şivlilik kutlamaları doruk noktasına ulaştı. Hiç böyle görmemiştik…
 
Çocuklara özgü bir gelenek olmasına rağmen bu yıl büyüklerin de katılımıyla enteresan bir boyuta ulaştı… Sanki çocukluğundan içinde ukde kalanlar veya çocuklarının sevincine ortak olmak isteyen aileler park ve ana caddeleri doldurarak katkı sağladılar.

 
Bizim dönemlerimizde… (milattan önce değil tabii milattan sonra) fenerlerimiz vardı; davul şeklinde olandan tutunuz, tekerlek veya karpuz şekline varana kadar envaiçeşit, boy boy fenerlerimiz vardı. Kandil gecesinden birkaç gece önce fenerlerin mumlarını yakar sokaklarda gezdirirdik veya sokakta ip gerer üzerine asardık…
 
Sonra büyüdük; kendi yaptığımız meşaleleri yakardık…

 
Şimdi bakıyorum… bir Çin feneri / dilek feneri merakı başlamış… aslında kötü de olmuyor; baktığınız zaman gökyüzüne yükselen fenerler sanki gökyüzüne asılmış kandil gibi parlıyor… sonra çata-patlar, atomlar hatta havai fişekleri gökyüzünü aydınlatıyor. Eskiden bunlar yoktu.
 
Çocukluğumuzun fenerlerini beğenen kalmamış gibi… Çin feneriyle şivlilik kutlamak bana biraz garip geliyor doğrusu… fakat bu kadar da coşkulu bir şivlilik görmedim…
 
Bu coşku kandil akşamının sabahında da devam etti. Ellerinde poşetlerle, çantalarla çocuklar erkenden kapıları çalmaya başladılar. Sitelere giremediler ama site görevlileri tarafından çocuklar boş çevrilmese de ben şahsen kendim verip çocuklarla o coşkuyu yaşamak isterdim. Sadece çocuklar da değildi bu sene şivlilik isteyen; çocukların yanında büyükler… böylesine alışık değildik ama olsun…
 
Çocukların dilinde bizim söylediğimiz tekerlemeler yoktu. Bir şekilde siteye girebilen çocuklar da mahcuptu… oysa biz hiç çekinmezdik. Bazı sitelerin kapısında belli ki iyi bir şey(!) dağıtılıyordu, kuyruklar oluştu. Tabii bu arada çocukların büyük bölümü okulu kırmıştı…
 
Çarşıda da durum pek farklı değildi… Esnaflar “öğleye kadar şivlilik dağıtmaktan başka bir işe bakamadık” derken, gözlerinin içleri gülüyordu… Tabii ki ekonomiye de birkaç günlüğüne de olsa can verdiğini de gözden kaçırmamak gerek.
 
Gecenin sonunda parklarda oluşan çöpler olumsuz bir görüntü çizse de… İnsanlar senede bir kere aileleriyle eğlenmişler, çok görülmez, sonuçta belediyeler bunun için var. Bir konser veya miting sonrası, siyasi parti toplantılarından sonra çok mu temiz kalıyor? Konyalı bu gelenekle yardımlaşmayı ve kardeşçe yaşamanın sevincini gösteriyor. Aileler hep birlikte ortak bir duygunun etrafında kenetlenip eğlenmişler, birbirlerine yiyecek ikram etmişler; götürüsünden ziyade toplumsal getirisinin oldukça fazla olduğu bir geleneğin tüm yurda yayılması hatta neden olmasın, tüm dünyaya yayılması ve barış getirmesi de pekâlâ mümkün…
 
Sabah erken saatlerde şivlilik toplamaya çıkan çocukların Şefikcan Parkı’nda çöp toplanmasına yardım etmeleri de ayrı bir sorumluluk duygusuydu…

 
Bu âdet sadece Konya’ya özgü… Merkez ve ilçelerde sürdürülüyor ve ne zaman nasıl başladığı hakkında kesin bir bilgi yok ancak Konya Ansiklopedisi’nde Ali Işık tarafından yazılan “Şivlilik” maddesinde İmamı Şibli’ye izafe edildiğini veya şehrin İslam öncesi Frigyalılar döneminden kalmış olabileceğinden söz ediyor.
 
Bu coğrafyaya özgü olması nedeniyle; Frigler veya başka bir milletin geleneğinin toprağın ruhuna sinerek günümüze ulaşması pekâlâ mümkün ayrıca dinî motiflere bürünmesi de yaşamasına imkân vermiş olabilir.
 
Her ne kadar Çin fenerine biraz soğuk dursak da zamanla bazı şeylerin değişimi kaçınılmaz. Ne kadar değişirse değişsin, şehrin hafızasına kazınan bu geleneğin daha binlerce yıl süreceğinden, geleceğin Konyalısının da bunu devam ettireceğinden hiç kuşkumuz yok…
 
Ama manilerimizi lütfen unutmayın:
 
“Şivli şivli şişirdik
Erken olan pişirmiş
İki börek bir çörek
Bize namazlık gerek”
 
“Şivlilik, şivlilik…”
 
TAHİR SAKMAN